خسارت‌های حمل‌ونقل دریایی و دعاوی خسارت (Maritime Claims) | از آسیب کالا تا مطالبه غرامت بین‌المللی

در حمل‌ونقل دریایی، خسارت یک اتفاق غیرعادی نیست؛
آنچه اهمیت دارد این است که چطور، در چه زمانی و بر اساس چه اسنادی پیگیری شود.

بسیاری از شرکت‌ها با وجود وارد شدن خسارت واقعی، به دلیل ناآگاهی از فرآیند حقوقی یا از دست دادن مهلت‌ها، موفق به دریافت غرامت نمی‌شوند.
در این مقاله نشان می‌دهیم خسارت‌های دریایی چگونه بررسی می‌شوند و مسیر درست ثبت و پیگیری دعاوی خسارت چیست.

۱. خسارت دریایی دقیقاً به چه مواردی گفته می‌شود؟

خسارت‌های حمل‌ونقل دریایی (Maritime Losses) معمولاً شامل موارد زیر است:

• آسیب فیزیکی کالا (Cargo Damage)
• کمبود کالا (Shortage)
• گم‌شدن محموله (Loss of Cargo)
• آلودگی کالا (Contamination)
• تأخیر در تحویل (Delay in Delivery)

هرکدام از این موارد، مسیر حقوقی و مستندات متفاوتی دارد.

۲. اولین اقدامات بعد از مشاهده خسارت

زمان در دعاوی دریایی بسیار حیاتی است.
پس از مشاهده خسارت باید فوراً اقدامات زیر انجام شود:

• ثبت گزارش اولیه خسارت
• عکس‌برداری و مستندسازی وضعیت کالا
• اطلاع‌رسانی رسمی به حمل‌کننده یا نماینده کشتیرانی
• درخواست بازدید کارشناس خسارت (Surveyor)

تأخیر در این مراحل می‌تواند کل Claim را بی‌اثر کند.

۳. نقش گزارش ارزیاب خسارت (Survey Report)

گزارش ارزیاب خسارت (Survey Report) یکی از مهم‌ترین اسناد در دعاوی دریایی است.
این گزارش مشخص می‌کند:

• نوع خسارت
• میزان خسارت
• علت احتمالی خسارت
• زمان و محل وقوع

بدون Survey Report معتبر، اثبات خسارت در دعاوی بین‌المللی بسیار دشوار خواهد بود.

۴. مهلت‌های قانونی در دعاوی خسارت دریایی

بسیاری از دعاوی فقط به دلیل از دست رفتن مهلت رد می‌شوند.

• اطلاع خسارت باید فوراً یا حداکثر ظرف چند روز انجام شود
• مهلت اقامه دعوا معمولاً محدود و کوتاه است
• شرایط دقیق در بارنامه دریایی (Bill of Lading – B/L) و قرارداد حمل ذکر شده است

نادیده گرفتن این مهلت‌ها یعنی از دست دادن حق مطالبه.

۵. ارتباط خسارت با بارنامه و قرارداد حمل

در دعاوی دریایی، مراجع رسیدگی ابتدا این اسناد را بررسی می‌کنند:

• بارنامه دریایی (Bill of Lading – B/L)
• قرارداد حمل‌ونقل
• قرارداد فروش
• شرط اینکوترمز (Incoterms)
• بیمه‌نامه حمل

اگر بین این اسناد تناقض وجود داشته باشد، مسیر Claim بسیار پیچیده می‌شود.

۶. نقش بیمه در خسارت‌های دریایی

بیمه حمل‌ونقل (Cargo Insurance) همیشه به معنای جبران کامل خسارت نیست.

• انتخاب نادرست پوشش بیمه
• عدم تطابق بیمه با شرط اینکوترمز (Incoterms)
• تأخیر در اعلام خسارت
• نقص در مدارک

بسیاری از اختلافات دقیقاً در همین مرحله ایجاد می‌شود.

۷. خسارت‌های دریایی در امارات و بنادر منطقه

در بنادر مهم امارات مانند جبل‌علی و فجیره، حجم بالای عملیات باعث می‌شود:

• دعاوی خسارت سریع‌تر مالی شوند
• شرکت‌ها با Claims سنگین مواجه شوند
• اختلافات چندجانبه بین مالک کالا، کشتیرانی، بیمه و فورواردر ایجاد شود

بدون مسیر حقوقی مشخص، حل این اختلافات بسیار پرهزینه خواهد بود.

 نقش ایران وکیل در مدیریت خسارت‌ها و دعاوی دریایی

• بررسی حقوقی خسارت و امکان‌سنجی Claim
• تحلیل بارنامه دریایی (Bill of Lading – B/L) و قرارداد حمل
• هماهنگی با ارزیاب خسارت (Surveyor)
• پیگیری دعاوی خسارت (Claims) در امارات
• دفاع از منافع شرکت‌های کشتیرانی، فورواردرها و مالکان کالا

برای مشاوره تخصصی حقوق دریایی:
تماس با ایران وکیل

مقالات مرتبط

• خدمات حقوقی قراردادها در امارات
• اصول تنظیم قرارداد مطمئن
• اشتباهات رایج در تنظیم قراردادها
• قراردادهای رایج بین ایران و امارات
• وصول مطالبات در دبی
• فسخ قرارداد در امارات